MÔN LỊCH SỬ VIỆT NAM VỚI NGÀNH BẢO TÀNG HỌC

Thứ ba - 13/01/2015 04:46


MÔN LỊCH SỬ VIỆT NAM VỚI NGÀNH BẢO TÀNG HỌC

MÔN LỊCH SỬ VIỆT NAM VỚI NGÀNH BẢO TÀNG HỌC

Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về Lịch sử. Hiểu theo nghĩa đơn giản nhất, lịch sử là những gì thuộc về quá khứ và gắn liền với xã hội loài người.
Với cách hiểu này, lịch sử là môn khoa học phản ánh quá trình phát triển khách quan của tất cả mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội. Đối tượng của lịch sử là tất cả những sự kiện kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa. Kiến thức lịch sử được con người tiếp nhận thông qua các hình thức giáo dục và các kênh thông tin khác nhau. Trong đó việc giảng dạy trong trường học thông qua hệ thống chương trình được biên soạn phù hợp cho từng cấp học khác nhau được coi là hình thức giáo dục chính. Giảng dạy Lịch sử ở các trường phổ thông của Việt Nam từ lâu đã giành được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và xã hội. Sinh thời, cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho rằng: Môn lịch sử không chỉ trang bị cho thế hệ trẻ những kiến thức cơ bản về lịch sử dân tộc và thế giới mà còn giữ vai trò quan trọng bậc nhất trong giáo dục chủ nghĩa yêu nước, các giá trị truyền thống và cách mạng, góp phần xây dựng nhân cách, bản lĩnh con người, giữ gìn bản sắc dân tộc…Kiến thức lịch sử đã được đưa vào giảng dạy một cách hệ thống thông qua môn Lịch sử và nhiều môn học, hoạt động giáo dục khác trong trường phổ thông. Tuy nhiên hiện nay, với số lượng kiến thức cồng kềnh nhưng thời lượng cho môn học lại quá ít ỏi, bên cạnh đó với tâm lý đây là môn học “phụ” do đó khiến phần lớn học sinh sợ môn học này. Nói đúng hơn là một bộ phận học sinh đã quay lưng lại với môn lịch sử. Điển hình, nhiều học sinh đã không nhớ nổi sự kiện “ngày 30/4” hào hùng của dân tộc đã diễn ra cách đây bao nhiêu năm, mang tầm mức lịch sử quan trọng thế nào? Để tránh việc người học chỉ biết lịch sử qua sách vở, phải học “chay”, để học sinh dễ nhớ các sự kiện, xu hướng các trường phổ thông hiện nay là gắn kết việc giảng dạy trong các trường học với các cơ sở có tính giáo dục mang tính trực quan sinh động về lịch sử như học thực tế, tổ chức hoạt động ngoại khoá, tham quan tại di tích lịch sử, bảo tàng, nhà truyền thống, tham gia các lễ hội truyền thống tại các di tích lịch sử. Đây là việc dạy học tác động trực tiếp đến bộ nhớ của học sinh bằng hình ảnh từ những chuyến tham quan, xem phim tư liệu tức học lịch sử, nhớ sự kiện lịch sử gắn với chứng tích lịch sử. Do vậy, bên cạnh các phương tiện thông tin đại chúng đã mang lại vô vàn những hình thức truyền tin, phổ biến tri thức hết sức nhanh nhạy, tiện ích và đầy hấp dẫn, thì các bảo tàng, với vai trò là một thiết chế văn hoá đặc thù, vẫn đưa lại cho công chúng những thông tin, những tri thức chân thực, đáng tin cậy và lý thú từ các sưu tập hiện vật gốc vốn thấm đượm và phản ánh sâu sắc trí tuệ và tài năng, tinh thần và tình cảm của các thế hệ người Việt Nam, của hồn thiêng sông núi và dân tộc. Theo đó, nhiệm vụ giáo dục khoa học cho học sinh phổ thông sẽ luôn là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của các bảo tàng Việt Nam hiện nay. Điều đó cơ thể khẳng định rằng, kiến thức lịch sử trong trường học với kiến thức lịch sử trong các Bảo tàng và các di tích lịch sử có mối tương quan hệ thống nhất với nhau. Trong đó kiến thức lịch sử là nền tảng để Bảo tàng tái hiện lại lịch sử bằng các hiện vật, ngược lại lịch sử coi bảo tàng là một “tài liệu” trực quan và sinh động phản ánh lịch sử. Để làm được điều này các cán bộ bảo tàng và sinh viên của ngành bảo tàng học - những cán bộ của bảo tàng và cán bộ văn hóa tương lai cần có một phông nền kiến thức lịch sử nhất định.
Nhằm xây dựng một chương trình học tập tốt nhất cho các cử nhân ngành Bảo tàng học, trong chương trình đạo tạo mới theo hình thức tín chỉ, Khoa Di sản văn hóa đã xây dựng một chương trình đào tạo trong đó thời lượng kiến thức của môn Lịch sử Việt Nam đã được quan tâm đúng mức. Đây là môn học có số lượng tín chỉ cao nhất trong tất cả các môn mà sinh viên phải học trong các môn cơ sở ngành nhằm cung cấp cho sinh viên những kiến thức khái quát về lịch sử dân tộc cũng như kiến thức lịch sử phù hợp với ngành nghề đào tạo của sinh viên. Tuy nhiên, để thời lượng của môn học tỉ lệ thuận với mục đích kiến thức mà môn học trang bị cho sinh viên đòi hỏi người học và người dạy phải có phương pháp học tập khoa học và nghiêm túc.
 Sinh viên học tập tại Khoa Di sản văn hóa, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, được tuyển chọn phần lớn là khối C (Văn - Sử - Địa). Như vậy trước khi học tập tại Khoa, sinh viên đã có một phông kiến thức cơ bản nhất định về lịch sử dân tộc.  Đối với học sinh khối C vào Khoa với tâm lý học – thi nên học sinh chỉ chú trọng đến giai đoạn lịch sử Việt Nam cận – hiện đại, kiến thức lịch sử giai đoạn Việt Nam cổ - trung đại không được coi trọng. Như vậy, có thể thấy rằng sinh viên đã được trang bị những kiến thức lịch sử nhất định trong các cấp học dưới nhưng việc tiếp thu chưa thực sự toàn diện. Với thực trạng như vậy đòi hỏi sinh viên cần được trang bị một cách cơ bản, toàn diện trên cơ sở những kiến thức đó phải có giá trị ứng dụng cao tới chuyên ngành đào tạo của sinh viên.
Để việc học thực sự đạt được kết quả cao trong mỗi môn học, giáo viên cũng như sinh viên cần xác định mục đích, kiến thức của môn học tức sinh viên cần phải trả lời cho câu hỏi “Học lịch sử để làm gì?”, “Lịch sử có ích gì cho công việc của sinh viên”. Xác định đúng mục đích sẽ thúc đẩy nhu cầu học của sinh viên vì trên thực tế, mỗi con người hành động vì lợi ích. Lợi ích càng cụ thể, thiết thực thì hành động càng mạnh mẽ. Để đạt được mục đích đề ra sinh viên cần hiểu rõ đặc trưng của đối tượng học và đặc trưng công việc của sinh viên sau khi ra trường, từ đó xác định phương pháp học tập đúng đắn.
Lịch sử nói chung, lịch sử Việt Nam nói riêng là môn học ghi lại quá trình vận động của chính trị, xã hội, kinh tế của một đất nước theo theo trình tự thời gian. Lịch sử dân tộc được  chia thành những thời kỳ, tương ứng với các hình thái kinh tế xã hội mà con người đã trải qua. Trong mỗi thời kỳ lịch sử được chia nhỏ hơn thành các giai đoạn và các sự kiện tiêu biểu thể hiện nội dung lịch sử của giai đoạn đó. Như vậy, đơn vị cấu thành nên môn học là các sự kiện, nếu không có sự kiện thì sẽ không có lịch sử. Có lịch sử của cá nhân, lịch sử của khu phố, ngôi làng, lịch sử của quốc gia - dân tộc, lịch sử của thế giới đều được mô tả lại bằng sự kiện. Bảo tàng với tư cách là một thiết chế văn hóa và giáo dục, bên cạnh những chức năng nghiên cứu, sưu tầm, bảo quản..., nhiệm vụ trọng tâm của bảo tàng là giáo dục công chúng về tư tưởng chính trị, về những truyền thống lịch sử dựng nước và giữ nước của cha ông thông qua các hiện vật. “Hiện vật bảo tàng là di sản văn hóa gồm di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia, các tư liệu về di sản văn hóa phi vật thể đã được vật thể hóa và các mẫu vật tự nhiên, thuộc đối tượng nghiên cứu, sưu tầm, trưng bày, giới thiệu phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và loại hình bảo tàng”. Mỗi hiện vật bảo tàng đều mang trong mình những giá trị lịch sử nhằm tái hiện sự kiện lịch sử trong thời gian và không gian nhất định. Như vậy, sự kiện lịch sử và hiện vật bảo tàng có mối quan hệ chặt chẽ không thể tách rời do vậy trang bị những kiến thức lịch sử là hành trang ban đầu cần thiết cho mọi sinh viên được đào tạo phục vụ cho lĩnh vực bảo tàng đúng như khi viết mở đầu cuốn “Lịch sử nước ta” Hồ Chí Minh khẳng định:
“Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” 
Những tri thức về lịch sử dân tộc là cần thiết đối với mỗi người dân đất Việt nó không chỉ dừng lại ở biết mà còn phải “tường”, tức ở mức độ cao hơn của biết tức là phải hiểu. Đối với sinh viên ngành Bảo tàng, những người thông qua hiện vật để thể hiện nội dung của lịch sử thì việc trang bị những kiến thức Lịch sử Việt Nam là đặc biệt cần thiết. Bởi đơn giản muốn giáo dục niềm tự hào, truyền thống đấu tranh dựng nước và giữ nước hào hùng của dân tộc thông qua hiện vật và di tích lịch sử thì phải hiểu cha ông ta đã từng thượng võ ra sao, niềm tự hào dân tộc phải được biểu hiện qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước như thế nào và sự kiện nào thể hiện nó.
Như đã nói ở trên, lịch sử dân tộc được chia thành thời kỳ, trong mỗi thời kỳ chia thành các giai đoạn và các sự kiện tiêu biểu cho từng giai đoạn lịch sử. Để tiếp nhận kiến thức lịch sử một cách dễ dàng sinh viên phải biết được nội dung và đặc điểm của từng thời kỳ nội dung thời kỳ lịch sử đó được thể hiện trong từng giai đoạn lịch sử và được chứng minh bằng sự kiện lịch sử như thế nào. Sự kiện được coi là nền tảng của lịch sử.  Mỗi sự kiện lịch sử đều do một người hay một nhóm người tạo nên trong một hoàn cảnh nhất định về thời gian, không gian. Học lịch sử nhất thiết sinh viên phải nhớ được sự kiện.
Để nhớ sự kiện lịch sử một cách dễ dàng có rất nhiều biện pháp. Ví dụ, liên hệ thời điểm xảy ra sự kiện với một thời điểm dễ nhớ khác trong năm như Đảng cộng sản Việt Nam ra đời ngay sau Tết Nguyên đán năm 1930. Nắm logic các sự kiện để nhớ sự kiện này sinh viên sẽ nhớ đến sự kiện khác, ví dụ, trong vòng 15 năm dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản đã lãnh đạo nhân dân ta tiến hành thành công cách mạng tháng Tám…
Đối với những sự kiện có nhiều thời gian và không gian sinh viên cần ghi nhớ những sự kiện tiêu biểu ví dụ sự kiện Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cách mạng tháng Tám sinh viên phải nhớ được thời gian giành chính quyền ở các địa điểm quan trọng như Hà Nội, Huế, Sài Gòn để chứng minh được cách mạng đã thành công.
Có những sự kiện chỉ cần khoảng thời gian của sự kiện mà không cần phải chính xác cụ thể ngày tháng nào. Ví dụ, không thể xác định thời gian chính xác thành lập nhà nước Văn Lang mà xác định vào khoảng thể kỷ VII- V TCN. Cả trong trường hợp một sự kiện đã xác định ngày tháng như sự kiện Pháp xâm lược Việt Nam thì nhiều khi chúng ta vẫn có thể nhớ năm.
Tùy theo nội dung lịch sử mà sự kiện sẽ được tái hiện với thời gian tuyệt đối hay tương đối. Ví dụ, nói về sự kiện cuộc khởi nghĩa của Khúc Thừa Dụ, khi nói về các cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc trong thời kỳ Bắc thuộc thì sinh viên có thể chỉ cần nhớ nó xảy ra đầu thế kỷ X như khi tìm hiểu nguyên nhân thuận lợi nhất của cuộc khởi nghĩa giúp quý tộc người Việt giành chính quyền thì nhất thiết phải nhớ cuộc khởi nghĩa này nổ ra năm 905 trước khi nhà Đường bị sụp đổ 2 năm (907) không thể nổ ra năm 908 được.
Nhưng đối với với những sự kiện trọng đại của lịch sử dân tộc đòi hỏi phải nhớ chính xác là hết sức cần thiết. Ví như ngày 2/9/1945, tại quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc “Tuyên ngôn độc lập” khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.
Nhớ sự kiện lịch sử  mới giúp người làm công tác bảo tàng tìm ra hiện vật cũng như các di tích lịch sử liên quan đến sự kiện phục vụ cho công tác trưng bày và giáo dục. Ví dụ, nói về hành trình ra đi tìm đường cứu nước lịch sử có ghi lại sự kiện: vào buổi trưa ngày 5 tháng 6 năm 1911, từ bến Nhà Rồng, Hồ Chí Minh trong công việc là phụ bếp Người chính thức lên đường sang Pháp trên chiếc tàu buôn Đô đốc Latouche-Tréville, nhận thẻ nhân viên của tàu với tên mới là Văn Ba. Gắn với sự kiện này là di tích bến Nhà Rồng, và các hiện vật như tàu Latouche-Treville, thẻ nhân viên tàu của Nguyễn Ái Quốc tên là Văn Ba. Công việc của người làm công tác bảo tàng là tìm ra những hiện vật gắn liền với sự kiện lịch sử hoặc mô phỏng bằng hiện vật tương ứng về sự kiện lịch sử một cách chân thực nhất.
Nhớ và hiểu sự kiện lịch sử thì hiện vật bảo tàng mới đặt đúng vị trí và nội dung trong gian trưng bày mới phát huy hết giá trị giáo dục của hiện vật.
Trong thực tế, cùng một sự kiện nhưng thời điểm ghi lại không giống nhau giữa các tài liệu lịch sử hay nhiều vấn đề lịch sử ngày nay còn nhiều tranh cãi việc tìm ra các hiện vật gốc sẽ góp phần làm rõ lịch sử dân tộc.
Trên đây là một vài suy nghĩ của tôi về môn học, hi vọng với bài viết nhỏ này sẽ giúp cho các em sinh viên của Khoa Di sản văn hóa giải đáp được câu hỏi: học Lịch sử để làm gì, học lịch sử giúp gì cho nghề nghiệp tương lai?
Tài liệu tham khảo
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập (tái bản lần 2). Nxb Chính trị Quốc gia, HN, 1996, tr 220.

Tác giả bài viết: ThS Vũ Thị Nga (Khoa Di sản văn hóa - Trường ĐHVH HN)

Những tin cũ hơn

 

Close