VÀI SUY NGHĨ VỀ NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY MÔN KIỂM KÊ HIỆN VẬT BẢO TÀNG

Thứ ba - 13/01/2015 04:49


VÀI SUY NGHĨ VỀ NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH  VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY  MÔN KIỂM KÊ HIỆN VẬT BẢO TÀNG

VÀI SUY NGHĨ VỀ NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY MÔN KIỂM KÊ HIỆN VẬT BẢO TÀNG

Hiện nay, môn học Kiểm kê hiện vật bảo tàng trong chương trình Bảo tàng học gồm 3 đơn vị học trình (45 tiết) được học sau các môn: Lịch sử sự nghiệp bảo tồn bảo tàng, Cơ sở bảo tàng học và Sưu tầm hiện vật bảo tàng.
Mục tiêu của môn học này cung cấp cho sinh viên khái niệm kiểm kê hiện vật bảo tàng, mục đích, vị trí, nhiệm vụ của công tác kiểm kê, nội dung các văn bản pháp quy có liên quan đến công tác kiểm kê hiện vật bảo tàng, nội dung và quy trình thực hiện hai giai đoạn của công tác kiểm kê hiện vật bảo tàng.
Về kỹ năng, sinh viên được trang bị kiến thức, phương pháp nghiên cứu, miêu tả các loại hiện vật và sưu tập hiện vật, biết cách ghi chép hiện vật vào các loại sổ kiểm kê và lập hệ thống phiếu tra cứu thông tin hiện vật trong bảo tàng, quản lý hồ sơ và hệ thống dữ liệu về hiện vật bằng các phương pháp khác nhau, khai thác và sử dụng hiện vật bảo tàng phục vụ các chức năng, nhiệm vụ bảo tàng và các ngành khoa học khác.
Nội dung  chính của công tác kiểm kê hiện vật bảo tàng gồm có hai giai đoạn:
-  Giai đoạn 1: Kiểm kê bước đầu và chỉnh lý khoa học sơ bộ các hiện vật bảo tàng. Giai đoạn này có nhiệm vụ xác lập các văn bản pháp lý cho hiện vật bảo tàng.
- Giai đoạn 2: Kiểm kê hệ thống và biên mục khoa học các hiện vật  bảo tàng. Nội dung chính của giai đoạn này thực hiện chức năng tài liệu hóa khoa học hiện vật bảo tàng và nghiên cứu toàn diện hiện vật để phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học và giáo dục của bảo tàng.
Kiểm kê hiện vật bảo tàng là một trong sáu khâu công tác nghiệp vụ quan trọng đối với bảo tàng. Nếu chúng ta coi hệ thống trưng bày là bộ mặt của bảo tàng, kho hiện vật gốc là xương sống của mỗi bảo tàng thì công tác kiểm kê hiện vật bảo tàng được ví như bộ não của công tác kho bảo tàng. Thông qua công tác kiểm kê hiện vật bảo tàng, chúng ta có thể quản lý được toàn bộ quy trình xuất nhập hiện vật, có thể nắm được những di biến động hiện vật, biết chính xác số lượng, chất lượng toàn bộ số hiện vật lưu giữ trong bảo tàng.
Công tác kiểm kê có nhiệm vụ nghiên cứu, xác lập thủ tục pháp lý, làm sáng tỏ nội dung, giá trị và tình trạng bảo quản của hiện vật nhằm phục vụ công tác nghiên cứu khoa học, giáo dục và phục vụ nhu cầu hưởng thụ văn hóa của công chúng.
Nếu công tác kiểm kê được thực hiện theo đúng nguyên tắc pháp lý và khoa học sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý cũng như các hoạt động chuyên môn khác trong bảo tàng. Thực tế đã chứng minh rằng khi việc kiểm kê được tiến hành tốt sẽ giúp lãnh đạo bảo tàng nắm vững số lượng và chất lượng của toàn bộ hiện vật bảo tàng, từ đó có kế hoạch chỉ đạo hoạt động của kho cơ sở và các hoạt động chuyên môn khác.
Công tác sưu tầm, dựa vào kết quả của công tác kiểm kê để biết được tình hình hiện vật trong kho cơ sở từ đó xây dựng kế hoạch sưu tầm bổ sung, kiện toàn kho cơ sở
Đối với công tác bảo quản, chất lượng của công tác kiểm kê tạo điều kiện cho việc nắm rõ từng hiện vật từ nguồn gốc, chất liệu cho đến tình trạng của nó, qua đó có thể làm tốt việc phân loại , sắp xếp và có chế độ cũng như biện pháp bảo quản thích hợp đối với từng loại chất liệu. Trong mối quan hệ với công tác trưng bày, hệ thống tư liệu được tạo ra qua công tác kiểm kê giúp cán bộ trưng bày tìm hiểu, nghiên cứu để chọn ra các hiện vật tiêu biểu, phù hợp với chủ đề trưng bày. Công tác kiểm kê khoa học làm tốt sẽ bổ sung hiện vật cho trưng bày, từ đó trưng bày bảo tàng được đổi mới. Hệ thống tư liệu sẽ giúp những người làm công tác giáo dục trong bảo tàng có được nguồn thông tin đáng tin cậy để sử dụng trong quá trình hướng dẫn thuyết minh về hiện vật, nội dung trưng bày cho khách tham quan.
Có thể nói trong các hoạt động chuyên môn của bảo tàng,  công tác kiểm kê hiện vật bảo tàng có vai trò vô cùng quan trọng, bởi vì nó có tác động trực tiếp đến các khâu công tác khác trong bảo tàng.
Ngày nay, bảo tàng phát triển mạnh mẽ về số lượng, loại hình, nội dung và phương thức tổ chức hoạt động. Nguồn nhân lực cho bảo tàng cũng phát triển đa dạng lớn mạnh với chất lượng ngày càng cao. Vì vậy, việc giảng dạy môn kiểm kê hiện vật bảo tàng trong Khoa Di sản văn hóa, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội hiện nay đang đặt ra một số vấn đề cần phải suy nghĩ thêm, đó là:
Về mặt lý thuyết, cho đến nay chưa có giáo trình mới về công tác kiểm hiện vật bảo tàng.
Theo chương trình, thời lượng dành cho phần thực hành môn học hiện nay là 10 tiết/45 tiết.  Sự phân chia này phần nào đã tạo điều kiện cho sinh viên được tiếp cận với công việc thực tế sau này của bản thân; tuy nhiên đây vẫn là một “thời khóa biểu” chưa hợp lý, bởi với số lượng tiết học còn quá hạn chế như vậy, sinh viên có ít cơ hội được thao tác nghiệp vụ kiểm kê tại Bảo tàng. Mặc dù, nhà trường đã xây dựng một phòng thực hành cho sinh viên của Khoa, nhưng cơ sở vật chất còn thiếu nên chưa đáp ứng được nhu cầu thực hành của sinh viên.
Trong thời gian thực tập năm thứ 3 và năm thứ 4, số lượng sinh viên được phân công làm công tác kiểm kê tại Bảo tàng chiếm một  tỷ lệ khá lớn. Nhiều sinh viên sau khi ra trường đã làm tốt công việc kiểm kê hiện vật bảo tàng ở một số loại hình bảo tàng khác. Đây là những sinh viên có ý thức học tập tốt, chú ý nghe giảng về phương pháp kiểm kê. Nhưng trên thực tế vẫn còn một số sinh viên lúng túng khi thực hành công tác kiểm kê hiện vật Bảo tàng.
Vì vậy, để khắc phục những tồn tại, đồng thời phát huy những mặt tích cực trong công tác giảng dạy môn học Kiểm hiện vật bảo tàng, tôi xin mạnh dạn đề xuất một số giải pháp sau đây:
+ Nhà trường cần đầu tư kinh phí biên soạn và xuất bản cuốn giáo trình mới về công tác kiểm kê hiện vật bảo tàng, cập nhật thông tin, ứng dụng công nghệ tin học trong quản lý hiện vật bảo tàng, thủ tục, trình tự mượn và cho mượn hiện vật, vấn đề bảo hiểm cho hiện vật trong xu thế phát triển và hội nhập giữa các bảo tàng trong phạm vi quốc gia và quốc tế.
+ Cần điều chỉnh thêm thời gian dành cho phần thực hành môn học lên 15 tiết - 20 tiết / 45 tiết.  Với điều kiện cơ sở vật chất hiện nay của nhà trường, việc thực hành có thể liên kết phối hợp với các bảo tàng trên địa bàn Hà Nội theo hướng đào tạo lý thuyết tại nhà trường kết hợp với thực hành tại các bảo tàng. Để nâng cao chất lượng thực hành của sinh viên nên mời các chuyên gia bảo tàng  tham gia cùng giảng viên của trường trong việc hướng dẫn thực hành cho sinh viên.
+ Thực tiễn tại các bảo tàng cho thấy quy trình, nội dung của công tác kiểm kê hiện vật ở các bảo tàng có nhiều điểm giống nhau song từng bảo tàng cụ thể lại có những điểm khác nhau do tính chất, nhiệm vụ, loại hình và đặc điểm của hiện vật của mỗi bảo tàng quy định. Vì vậy, giảng viên nên sử dụng phương pháp giảng dạy theo hướng mở, dựa trên cơ sở quy chế về công tác kiểm kê hiện vật bảo tàng của Bộ Văn hóa Thông tin ban hành năm 2006. Chẳng hạn như khi giới thiệu về số đăng ký hiện vật bảo tàng không chỉ đưa ra cách đánh số theo khuôn mẫu nhất định như nhiều bảo tàng hiện nay vẫn đang sử dụng mà nên giới thiệu nhiều cách đánh số khác nhau (ví dụ như cách đánh số của bảo tàng Dân tộc học Việt nam). Phương pháp này sẽ giúp sinh viên áp dụng kiến thức học trong Nhà trường, kết hợp với sự sáng tạo trong quá trình thực hiện công tác kiểm kê hiện vật.
+ Khoa nên tổ chức khảo sát một số bảo tàng để nắm thông tin, yêu cầu cụ thể nhằm kịp thời điều chỉnh nội dung chương trình, phương pháp đào tạo cho phù hợp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ làm công tác kiểm kê hiện vật bảo tàng.
   Trên đây là một vài ý kiến đề xuất của cá nhân tôi xuất phát từ thực tế giảng dạy môn học trong những năm qua. Tôi rất mong nhận được các ý kiến đóng góp của các Thầy, các Cô.

Tác giả bài viết: ThS Hoàng Thanh Mai (Khoa Di sản văn hóa - Trường ĐHVH HN)

Close