HÌNH TƯỢNG CON NGỰA TRONG ĐỒ GỐM VIỆT THẾ KỶ XV - XVI

Thứ tư - 09/07/2014 01:37


Ngựa là con vật rất gần gũi với con người. Ở một đất nước luôn có những cuộc chiến chống ngoại xâm như Việt Nam thì con ngựa càng trở nên thân thiết hơn. Thời nào cũng có, hình tượng con ngựa được thể hiện trong nhiều loại chất liệu đá, đồng, gỗ, giấy và gốm. Nhưng có một thời, ngựa Việt đã làm thế giới khâm phục.
Điều này có thể đã không thể có, nếu như năm 1997, người ta không phát hiện ra con tàu chở đồ gốm có niên đại cuối thế kỉ XV bị đắm ở vùng biển Cù Lao Chàm (Hội An - Quảng Nam). Trong số 24.000 cổ vật thu được từ con tàu, đã có khá nhiều đồ gốm vẽ ngựa Việt. Những đồ gốm này chủ yếu có nguồn gốc từ các lò gốm ở vùng Chu Đậu (Hải Dương).

Ngựa vẽ trên đĩa gốm men Chu Đậu
 
Từ khoảng giữa thế kỷ XV - đầu thế kỷ XVI, giai đoạn Việt Nam là một quốc gia phong kiến độc lập tự chủ, đang trên đà phát triển, buôn bán trên biển với nước ngoài mạnh nhất trong lịch sử thương mại Việt Nam. Đồ gốm xuất khẩu của Việt Nam đã có mặt ở các nước Đông Nam Á, Nhật Bản, Trung Đông…Hiện tại nhiều bảo tàng lớn ở nước ngoài đang sở hữu những sưu tập gốm của Việt Nam trong thời kỳ này. Ngoại thương phát triển đã tạo điều kiện và kích thíc h sản xuất gốm trong nước.
Ngoài những đồ gốm vẽ ngựa phát hiện được trong con tàu này, các nhà khảo cổ Việt Nam còn phát hiện được gốm vẽ ngựa thế kỉ XV - thế kỉ XVI qua các cuộc khai quật trong nội địa như  mảnh gốm vẽ lam hình ngựa ở khu sản xuất sành Mỹ Xuyên (Thừa Thiên – Huế), hình ngựa trên gạch chùa Lạng (Văn Lâm- Hưng Yên), hình ngựa trên gạch chùa Hang Xanh (Bắc Giang).
Đã có nhiều đồ gốm được thể hiện như một tác phẩm nghệ thuật. Đây là thời kỳ mà gốm Việt Nam lấn lướt cả gốm Trung Quốc. Trong hoàn cảnh đó, những đồ gốm Việt Nam vẽ ngựa cũng đã đạt đến trình độ nghệ thuật cao.
 Mỗi một đồ gốm vẽ ngựa đều giống như một bức tranh. Chúng được vẽ bằng nhiều màu hoặc chỉ là màu lam nhạt, trên những đồ gốm có kích thước tương đối lớn như đĩa, vò, bình, liễn… và con ngựa luôn ở vị trí trung tâm của đồ vật. Những thợ gốm đã vẽ ngựa với bút pháp phóng khoáng, thoáng đãng, đường nét dứt khoát song không kém phần dí dỏm. Với những đồ gốm vẽ ngựa chỉ bằng màu lam, người thợ rất tài tình trong việc kết hợp vẽ nét hoặc mảng đậm nhạt, trong bố cục chặt chẽ, hài hòa khi màu sắc và đường nét, tinh tế khi thể hiện tâm trạng.
Ngựa được thể hiện trong rất nhiều trạng thái và tư thế khác nhau: miệt mài phi nước kiệu, vừa phi vừa ngẩng cổ hí vang trời, tung tăng nhảy, tung vó bay trong không trung, dũng mãnh bay trong làn mây lửa, vui tươi, nô giỡn, hóm hỉnh… tất cả tạo nên những đặc trưng rất riêng của hình tượng con ngựa Việt, lạc quan, tươi vui với hầu hết ngựa có đôi cánh sải rộng, giống như cánh buồm lướt sóng, cũng có khi đôi cánh là dải mây lửa. Ngựa chắp thêm đôi cánh như những con thần mã, khi thì bay qua những lớp mây cuộn dày đặc, khi thì đạp lên những cuộn mây lửa soắn ốc, thể hiện khát vọng bay bổng của một dân tộc đang đà phát triển, yêu tự do, hòa bình và muốn đạp bằng mọi trở ngại.
Ngựa Việt trên đồ gốm xuất khẩu, hầu hết trên mình có các chấm lam hay hoa 4-5 cánh, ngoài hiệu quả nghệ thuật trang trí tương phản còn ẩn ý mang lại điều may mắn, có sức mạnh như hổ báo

Ngựa có cánh bay trong không trung
Ngoài hình tượng ngựa bay trong không trung, trên đồ gốm Việt còn thể hiện hình người cưỡi ngựa, ngự vô tư bay, nhảy nhót trên bãi cỏ. Dù ở trạng thái nào, con ngựa Việt vẫn rất có hồn.

Cùng thời gian này, cũng có khá nhiều đồ sứ Trung Quốc vẽ ngựa nhưng phong cách khác hẳn nhau. Ngựa Việt hầu hết đều có đôi cánh, thân có chấm lam hoặc hoa lá, vẽ thoáng và thường thể hiện tư thế bay/ phi trên hoàn toàn trên không trung, thì ngựa Trung Quốc không có cánh, chỉ có 2 dải mây ở 2 bên mình, được thể hiện bay qua các lớp sóng hoặc cỏ cây ở dưới và bên trên là bầu trời.
Con ngựa Việt trên đồ gốm thế kỷ XV - XVI là một trong những hình tượng đẹp, ấn tượng cả về nghệ thuật tạo hình lẫn tư tưởng.

Close